Συνδυασμοί με σκοπό
Μια παλέτα είναι ένα σύνολο σχέσεων. Τα ίδια δύο χρώματα μπορούν να φαίνονται αρμονικά, τεταμένα ή χαοτικά, ανάλογα με το πόσο από το καθένα αφήνετε να μπει στο καρέ.
Υπάρχει περισσότερος από ένας κύκλος
Ο Ισαάκ Νεύτων διέταξε το φάσμα σε κύκλο στο Opticks (1704), και από τότε ακολούθησαν πολλοί τροχοί χρωμάτων. Οι ζωγράφοι εργάζονταν παραδοσιακά με τον τροχό κόκκινου–κίτρινου–μπλε· η δωδεκαμερής εκδοχή του Γιοχάνες Ίτεν, που διδάσκονταν στο Bauhaus και δημοσιεύτηκε στο The Art of Color (1961), αναπαράγεται ακόμα στις αίθουσες διδασκαλίας. Οι οθόνες και οι κάμερες λειτουργούν με προσθετικό κόκκινο–πράσινο–μπλε, οι εκτυπωτές με αφαιρετικό κυανό–ματζέντα–κίτρινο, και το σύστημα του Άλμπερτ Μάνσελ οργανώνει το χρώμα ανά απόχρωση, φωτεινότητα και κορεσμό.
Κάθε τροχός τοποθετεί τα «αντίθετα» ελαφρώς διαφορετικά. Αυτό έχει σημασία: ένα συμπληρωματικό ζεύγος που επιλέγεται από τον τροχό ενός ζωγράφου δεν θα ταιριάξει με ένα που επιλέγεται στο λογισμικό επεξεργασίας. Η καθιερωμένη αρχή είναι ότι οι αντίθετες αποχρώσεις ενισχύουν η μία την άλλη μέσω αντίθεσης· το ακριβές ζεύγος εξαρτάται από το μοντέλο που χρησιμοποιείτε. Επιλέξτε μοντέλο συνεπές με το μέσο σας και εμπιστευτείτε το μάτι σας περισσότερο από το διάγραμμα.
Οι τέσσερις γνωστές δομές
Συμπληρωματικό
Δύο αντίθετες αποχρώσεις. Μέγιστη χρωματική ένταση· ιδανικό όταν η μία κυριαρχεί και η άλλη λειτουργεί ως τονισμός.
Διαχωρισμένο συμπληρωματικό
Μία απόχρωση και οι δύο γειτονικές της αντίθετης. Παρόμοια ενέργεια με πιο απαλά όρια και περισσότερο χώρο για λεπτές αποχρώσεις.
Ανάλογο
Γειτονικές αποχρώσεις. Συνεκτικό και ήρεμο· βασίζεται στην αντίθεση φωτεινότητας για να αποφεύγεται η επιπεδότητα.
Τριαδικό
Τρεις ισαπέχουσες αποχρώσεις. Ζωηρό και γραφικό· δύσκολο να ελεγχθεί στη ρεαλιστική φωτογραφία.
Ποιο χρώμα μιλάει;
Ο Γκαίτε πρότεινε, και ο Ίτεν αργότερα τη διατύπωσε συστηματικά, την ιδέα ότι οι αποχρώσεις διαφέρουν στο οπτικό βάρος, οπότε μια ισορροπημένη σύνθεση δίνει περισσότερη έκταση σε σκουρότερες, ήσυχες αποχρώσεις και λιγότερη στις λαμπερές. Οι συγκεκριμένες αναλογίες είναι ιστορικές συμβάσεις και όχι μετρημένοι νόμοι, αλλά η βασική παρατήρηση ισχύει: ένας φωτεινός τονισμός σε μικρή επιφάνεια μπορεί να εξισορροπήσει ένα μεγάλο, υποβαθμισμένο πεδίο.
Στην πράξη, ίσες επιφάνειες δύο συμπληρωματικών συνήθως ανταγωνίζονται. Μια διαίρεση δέκα προς ένα συνήθως διαβάζεται ως έμφαση. Το ερώτημα δεν είναι ποτέ μόνο ποια χρώματα, αλλά και πόσο από το καθένα.
Η αντίθεση δημιουργεί έμφαση. Η αρμονία δημιουργεί το αίσθημα του ανήκειν.
Οι περισσότερες φωτογραφίες χρειάζονται και τα δύο: μια οικογένεια συγγενικών τόνων που κρατά το κάδρο ενωμένο, και μια ελεγχόμενη απόκλιση που δείχνει στο μάτι πού βρίσκεται η ιστορία.
Ζεύγη στην ιστορία της φωτογραφίας
Το πορτρέτο του Στιβ ΜακΚάρι του 1984 με τη Σαρμπάτ Γκούλα, που δημοσιεύτηκε στο εξώφυλλο του National Geographic τον Ιούνιο του 1985, αναφέρεται συχνά για τον διάλογο ανάμεσα στα πράσινα μάτια του θέματος και το κόκκινο ένδυμά της σε πράσινο φόντο. Ό,τι κι αν σκόπευε ο φωτογράφος, οι θεατές περιγράφουν συνεχώς την εικόνα ως έντονη, και οι αντίθετες αποχρώσεις είναι μέρος του λόγου.
Το The Red Ceiling του Γουίλιαμ Έγκλεστον (Γκρίνγουντ, Μισισιπή, 1973) ακολουθεί άλλη οδό: σχεδόν μονοχρωματική κυριαρχία κορεσμένου κόκκινου, διακοπτόμενη από μια γυμνή λάμπα και λευκά καλώδια. Η έκθεση του Έγκλεστον το 1976 στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης βοήθησε να καθιερωθεί το χρώμα ως σοβαρό μέσο για τη φωτογραφία τέχνης, και η εικόνα δείχνει πώς μία συντριπτική απόχρωση μπορεί να δημιουργήσει ανησυχία χωρίς καμία συμπληρωματική.
Στον κινηματογράφο, το The Grand Budapest Hotel του Γουές Άντερσον (2014), με διευθυντή φωτογραφίας τον Ρόμπερτ Γέομαν, χτίζει έναν ζαχαροπλαστικό κόσμο από ανάλογα ροζ και μωβ, και στη συνέχεια τον τρυπά με βαθιά κόκκινα στα εσωτερικά του ξενοδοχείου. Τα ζεύγη αλλάζουν καθώς η ιστορία μετακινείται ανάμεσα σε εποχές — μια υπενθύμιση ότι οι παλέτες μπορούν να μεταφέρουν τόσο τον χρόνο όσο και τη διάθεση.
Μια ροή εργασίας για σκόπιμη ζεύξη
- Ονομάστε πρώτα το χρώμα του θέματος. Είναι συχνά αυτό που ελέγχετε λιγότερο: το δέρμα, ένα προϊόν, ένα μνημείο.
- Επιλέξτε μια σχέση. Θέλετε το θέμα να ξεχωρίζει (συμπληρωματικό) ή να ανήκει (ανάλογο);
- Ορίστε την αναλογία. Αποφασίστε ποια απόχρωση κυριαρχεί και ποιες λειτουργούν ως τονισμοί.
- Ελέγξτε τη φωτεινότητα. Βεβαιωθείτε ότι το ζεύγος διαφέρει και στην ανοιχτότητα, αλλιώς η αντίθεση θα δονείται αντί να διαχωρίζει.
- Δοκιμάστε μέσα στο πλαίσιο. Θυμηθείτε την ταυτόχρονη αντίθεση: το φόντο θα αλλάξει τον τρόπο που διαβάζεται το θέμα.
Όταν τα αντίθετα αποτυγχάνουν
Συμπληρωματικά ζεύγη με ίση φωτεινότητα και υψηλό κορεσμό μπορούν να προκαλέσουν οπτικό τρεμούλιασμα, που κουράζει το βλέμμα και δυσκολεύει την ανάγνωση. Μπορεί επίσης να φαίνονται φτηνά όταν εφαρμόζονται μηχανικά — το ίδιο ζεύγος σε κάθε κάδρο γίνεται υπογραφή χωρίς ιστορία. Χρησιμοποιήστε την αντίθεση όταν η αφήγηση περιλαμβάνει ένταση, σύγκρουση ή μια μορφή που δεν ανήκει. Χρησιμοποιήστε την αρμονία όταν η ιστορία αφορά το ανήκειν, τη μνήμη ή την ηρεμία. Το ζεύγος πρέπει να είναι πρόταση, όχι σφραγίδα.