Πώς το μάτι ταξινομεί το χρώμα

Τρεις υποδοχείς, δύο επιχειρήματα

Οι περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν το χρώμα μέσω τριών ειδών κωνίων στον αμφιβληστροειδή, ευαίσθητων σε μακρά, μεσαία και βραχέα μήκη κύματος του φωτός. Αυτή η τριχρωματική θεωρία, που αναπτύχθηκε από τους Thomas Young και Hermann von Helmholtz τον 19ο αιώνα, εξηγεί γιατί τρία κανάλια (κόκκινο, πράσινο και το τρίτο πρωτεύον χρώμα μιας οθόνης) μπορούν να μιμηθούν τα περισσότερα ορατά χρώματα.

Ο Ewald Hering πρόσθεσε μια δεύτερη, συμπληρωματική άποψη: τα σήματα από εκείνα τα κωνία συγκρίνονται σε αντίθετα ζεύγη. Το κόκκινο σταθμίζεται με το πράσινο, το κίτρινο με το αντίθετό του, το φως με το σκοτάδι. Γι' αυτό μπορούμε να φανταστούμε ένα ερυθρωπό κίτρινο αλλά όχι ένα ερυθρωπό πράσινο. Για τους φωτογράφους, το μοντέλο των αντίθετων καναλιών είναι σιωπηλά πρακτικό. Εξηγεί γιατί τα συμπληρωματικά ζεύγη φαίνονται φορτισμένα και γιατί εμφανίζονται μετεικόνες στην αντίθετη απόχρωση μετά από παρατεταμένο κοίταγμα σε ένα κορεσμένο χρωματικό τμήμα.

Ο τόνος είναι ο σκελετός

Ο νευροεπιστήμονας Margaret Livingstone, στο βιβλίο Vision and Art: The Biology of Seeing (2002), περιγράφει πόσο μεγάλο μέρος της αντίληψής μας για το βάθος, την κίνηση και τη χωρική διάταξη εξαρτάται από τη φωτεινότητα, δηλαδή την αντίθεση ελαφρότητας, και όχι από την απόχρωση. Δύο χρώματα ίσης φωτεινότητας μπορεί να διαφέρουν έντονα και παρ' όλα αυτά να φαίνονται να δονούνται ή να επιπλέουν, επειδή το τμήμα του οπτικού συστήματος που είναι υπεύθυνο για τα όρια και το βάθος τα βλέπει σχεδόν ως ίδια.

Πρόκειται για καθιερωμένη αρχή, όχι για υποκειμενική στυλιστική γνώμη. Γι' αυτό λειτουργεί το τεστ της κλίμακας του γκρι. Μετατρέψτε μια εικόνα σε μονόχρωμη και κοιτάξτε ξανά: αν το θέμα εξακολουθεί να ξεχωρίζει από το φόντο, η δομή είναι σωστή. Αν διαλύεται, η εικόνα βασίζεται μόνο στην απόχρωση, και αυτή η εξάρτηση θα αποτύχει σε κακές οθόνες, σε ορισμένες εκτυπώσεις και για πολλούς θεατές.

Οι γείτονες επαναβάφουν ο ένας τον άλλον

Το 1839 ο χημικός Michel Eugène Chevreul, ο οποίος ερευνούσε βαφές στο εργαστήριο υφαντών Gobelins στο Παρίσι, δημοσίευσε τον νόμο της ταυτόχρονης αντίθεσης. Παρατήρησε ότι τα χρώματα που τοποθετούνται δίπλα δίπλα φαίνονται να απομακρύνονται το ένα από το άλλο: ένα γκρι δίπλα στο κόκκινο παίρνει πρασινωπή απόχρωση· το ίδιο γκρι δίπλα στο πράσινο φαίνεται ελαφρώς θερμό. Ο Josef Albers μετέτρεψε αυτή την παρατήρηση σε μέθοδο διδασκαλίας στο Yale, δείχνοντας στους φοιτητές πώς ένα χρώμα μπορεί να φαίνεται σαν δύο, και δύο σαν ένα.

Για όσους δημιουργούν εικόνες, το μάθημα είναι ταπεινωτικό. Δεν μπορείτε να κρίνετε ένα δείγμα απομονωμένα. Ένας τόνος δέρματος που φαίνεται σωστός σε ουδέτερο χώρο μπορεί να φαίνεται ωχρός δίπλα σε έναν κορεσμένο τοίχο. Μια διόρθωση χρώματος στο φόντο μπορεί να αλλάξει το αντιληπτό χρώμα του θέματος χωρίς να αγγίξει καθόλου το ίδιο το θέμα.

Η σταθερότητα και οι αποτυχίες της

Ο εγκέφαλός μας προσπαθεί να διατηρεί σταθερά τα χρώματα των αντικειμένων κάτω από μεταβαλλόμενο φως. Ένα λευκό πουκάμισο φαίνεται λευκό το μεσημέρι και το ηλιοβασίλεμα, παρότι το φως που ανακλά αλλάζει δραματικά. Ο Edwin Land, ιδρυτής της Polaroid, διερεύνησε αυτό το φαινόμενο μέσα από τη θεωρία του retinex τη δεκαετία του 1970. Η σταθερότητα συνήθως μας βοηθά· γι' αυτό οι κάμερες χρειάζονται ισορροπία λευκού, ενώ τα μάτια μας δείχνουν να μην τη χρειάζονται.

Η viral φωτογραφία του «φορέματος» το 2015 έδειξε τι συμβαίνει όταν αποτυγχάνουν οι ενδείξεις. Οι θεατές διαφώνησαν έντονα για τα χρώματά του, επειδή έκαναν διαφορετικές ασυνείδητες υποθέσεις για το φως που έπεφτε πάνω του. Ο αμφίσημος φωτισμός παράγει αμφίσημο χρώμα, κάτι που ένας φωτογράφος μπορεί είτε να αποφύγει είτε να αξιοποιήσει σκόπιμα.

Σχεδιασμός για κάθε θεατή

Η χρωματική αναπηρία όρασης επηρεάζει περίπου το 8% των ανδρών βορειοευρωπαϊκής καταγωγής και περίπου το 0,5% των γυναικών. Οι πίνακες Ishihara, που δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά το 1917, παραμένουν ένα γνωστό τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου. Οι συχνότερες μορφές μειώνουν την ικανότητα διάκρισης κόκκινων και πράσινων αποχρώσεων.

• Βεβαιωθείτε ότι οι κρίσιμοι διαχωρισμοί διατηρούνται σε κλίμακα του γκρι.
• Συνδυάστε τις διαφορές απόχρωσης με διαφορές τόνου ή υφής.
• Ελέγξτε γραφήματα, infographics και λεζάντες όπου το χρώμα μεταφέρει πληροφορίες.

Μια σύντομη πρακτική άσκηση

Πριν από την επόμενη επεξεργασία σας, κοιτάξτε το κάδρο για τρία δευτερόλεπτα και σημειώστε πού πήγε πρώτα, δεύτερο και τρίτο το μάτι σας. Έπειτα αναρωτηθείτε αν αυτή η σειρά λέει την ιστορία που θέλετε. Αν όχι, αλλάξτε τις σχέσεις (τόνο, κορεσμό, αναλογίες) αντί να καταφύγετε σε μια νέα απόχρωση. Η αντίληψη είναι η γραμματική· η ιστορία είναι εκείνο που γράφετε με αυτήν.